Bí ẩn tòa thánh đường rực rỡ giữa trời Moscow, niềm tự hào của người Nga từ thế kỷ 16

Dù là biểu tượng của thành phố Moscow, là niềm tự hào của cả đất nước Nga, nhưng Nhà thờ chính tòa Thánh Vasily lại bí ẩn đến bất ngờ về lịch sử ra đời.

Được hoàn thiện vào giữa thế kỉ thứ 16, nhà thờ chính tòa Thánh Vasily (St Basil's Cathedral) trở thành chứng nhân lịch sử cho thời kì huy hoàng của Chính thống giáo Đông Phương. Những câu chuyện truyền thuyết, lịch sử của di sản này hầu như chỉ được góp nhặt từ lời truyền miệng của người dân hoặc giả thuyết từ các nhà sử học.

Nhà thờ chính tòa Thánh Vasily là trái tim của Moscow. Ảnh: Valentin Sobolev.
Nhà thờ chính tòa Thánh Vasily là trái tim của Moscow. Ảnh: Valentin Sobolev.

Nhà thờ được xây dựng với khối trung tâm lớn, được bao bọc bởi những đền thờ nhiều kích thước nhỏ hơn xung quanh. Toà thánh đường có màu đỏ nổi bật được làm từ loại gạch đặc trưng của Nga. Nhưng điều thú vị khiến nơi này trở nên nổi tiếng chính là phần mái vòm đầy màu sắc thu hút như lục, lam, vàng... Chính lối kiến trúc độc đáo này đã khiến St Basil's Cathedral trở thành điểm du lịch cực kì nổi tiếng, đón hơn 400.000 lượt khách du lịch mỗi năm.

Tuy nhiên, toà thánh nổi tiếng này lại có lịch sử mập mờ, đến nay chưa được xác thực chính xác. Theo lời kể truyền miệng thì nơi này được xây dựng theo lệnh của Ivan IV – quân vương của Sa Quốc Nga khoảng năm 1555 với mục đích phô bày quyền lực của mình. Những kiến trúc sư của tòa thành sau đó đều bị làm mù mắt nhằm đảm bảo sẽ không có một công trình nào có thể bắt chước giống như vậy. 

Tòa Thánh đường thưở xưa. Ảnh: Hulton Archive.
Tòa Thánh đường thưở xưa. Ảnh: Hulton Archive.

Ngay đến cái tên của người kiến trúc sư chính xây dựng công trình này cũng tồn tại nhiều tranh cãi trái chiều trong giới sử học. Có người cho rằng tồn tại hai vị kiến trúc sư thiết kế nên St Basil's Cathedral là Barma và Postnik Yakovlev. Nhưng cũng có ý kiến chỉ ra rằng thực tế chỉ có một người là Postnik Yakovlev, còn “Barma” là tên gọi thân mật của Postnik mà thôi. 

Nhà sử học người Nga William Brumfield cho biết “Việc tìm kiếm nguồn gốc của những di sản trong lịch sử Nga đều gặp nhiều rắc rối, thậm chí đến tận thế kỉ 18 vẫn rất mù mờ. Lý do bởi có quá nhiều vụ cháy, xâm lược, đảo chính đã diễn ra ở đây nên tài liệu đều bị thất lạc hoặc phá hủy".

Nhà thờ chính tòa Thánh Vasily cũng đã phải trải qua hàng chục lần bị phá hủy và tái xây dựng trong khoảng thời gian 30 năm kể từ lúc hình thành. Theo một số tài liệu cùng những bức tranh điêu khắc có niên đại khoảng thế kỉ 17, nguyên bản của tòa nhà không hề có những mái vòm nhiều sắc màu – biểu tượng của Chính thống giáo phương Đông, mà chỉ được thêm vào ở lần cải tạo sau này. 

Chưa dừng ở đó, vào năm 1737, một trận hỏa hoạn xảy ra ở Tòa Thánh, tiếp đến năm 1812, vua Napoleon xâm lược Nga cũng đã đốt cháy gần hết thành phố Moscow khiến tòa nhà một lần nữa bị hư hại nặng. Năm 1935, nơi này lại bị phá dỡ gần hết bởi Nhà độc tài Liên Xô Joseph Stalin.

Dấu ấn của quyền lực

Có một điều chắc chắn là sự ra đời của tòa thánh mang ý nghĩa chính trị rõ nét. Nó được Đế vương Ivan IV xây dựng để thể hiện sức mạnh quân sự của Sa Quốc Nga trong chiến tranh kéo dài hàng thế kỷ Nga – Kazan.

Những bức ảnh hiếm hoi để làm tư liệu nghiên cứu về Tòa Thánh. Ảnh: Fine Art Images.
Những bức ảnh hiếm hoi để làm tư liệu nghiên cứu về Tòa Thánh. Ảnh: Fine Art Images.

Tên gọi St Basil's Cathedral của nơi này là nhằm tưởng nhớ đến Saint Vasily, vị thánh có khả năng tiên tri, đã dự đoán chính xác trận hỏa hoạn đã xảy ra tại Moscow năm 1547. Thánh đường tưởng niệm vị thánh này được xây dựng sau cùng và cũng trở thành toà nổi tiếng nhất trong cụm các thánh đường tại đây.

Mái hình vòm đầy màu sắc

Các nhà sử học cho rằng St Basil's Cathedral là sự kết nối giữa kiến trúc Nga lúc bấy giờ với kiến trúc Italy. Bằng chứng là hệ thống tường gạch đỏ kiên cố với độ cao vượt trội của nơi này trông tương tự như nhà thờ chính tòa Florence nổi tiếng tại Italy.

Vào khoảng năm 1475 đến 1510, những kiến trúc sư người Ý đã đến Nga, xây dựng lại cung điện Kremlin cũng như hai nhà thờ quan trọng khác trong thành phố. Họ đã mang kỹ thuật kiến trúc nổi bật thời Phục Hưng châu Âu đến Nga, để lại dấu ấn của mình trong phần mái chóp nhọn của tòa tháp trung tâm và trong cả bố cục đối xứng của tòa tháp.

“Có thể nói, ý tưởng về phần mái nhà hình vòm đã đi dọc nước Nga những năm đó. Chính những vị Đế Vương đã cho thay thế các phần mái cũ theo lối kiến trúc này” – theo Brumfield. Một số các công trình khác cũng mang dấu ấn kiến trúc này là nhà thờ gỗ trên đảo Kizhi xây dựng vào thế kỷ 18, Nhà thờ Chúa Cứu thế trên Máu đổ được xây tại Saint Petersburg vào thế kỷ 19 và nhà thờ Transfiguration vừa được xây dựng mới đây năm 2008 tại Star City.

Nhà thờ gỗ trên đảo Kizhi xây dựng vào thế kỷ 18 mang dấu ấn mái vòm. Ảnh: Shutterstock.
Nhà thờ gỗ trên đảo Kizhi xây dựng vào thế kỷ 18 mang dấu ấn mái vòm. Ảnh: Shutterstock.

Lý do để các phần mái của St Basil's Cathedral được phủ nhiều màu sắc khác nhau đến giờ vẫn không có câu trả lời rõ ràng. Theo Brumfield, một phần có thể bởi người Nga yêu thích những thiết kế nhiều màu sắc, giúp các công trình nổi bật trong không gian u ám của thời tiết ở Nga. Để khẳng định cho lý giải của mình, Brumfield đưa ra một số dẫn chứng về công trình kiến trúc khác cũng có màu sắc rực rỡ như thế: Stroganov Church tại Nizhny Novgorod với màu phần mái lấp lánh và Nhà thờ Đức Mẹ Kazan có tường đỏ mái nhà xanh tại thành phố Irkutsk.

Phần mái nhiều màu sắc của Stroganov Church. Ảnh: Pinterest.
Phần mái nhiều màu sắc của Stroganov Church. Ảnh: Pinterest.

Màu sắc nổi bật cùng thiết kế hoa văn rực rỡ còn được xem như dấu hiệu nhận diện cho sự kiên cường của người Nga nói chung và người dân thành phố Moscow nói riêng. Nhà thờ chính tòa Thánh Vasily đã tồn tại ở giữa lòng thành phố này hàng thế kỷ và luôn được người dân nơi đây đặc biệt yêu thương và ngưỡng vọng. 

Tin Cùng Chuyên Mục